ในฤดูร้อนของญี่ปุ่น แม้ไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็ชอบมียุงมากัดได้ง่าย แม้กระนั้นสิ่งที่น่ามหัศจรรย์เป็น ผู้สูงวัยวัยเลยหกสิบกว่าปีเยอะมากๆนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่รู้เรื่องสึกคันแม้จะมียุงมากัดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ชาวญี่ปุ่นเขาสังเกตเห็นในเรื่องนี้แล้วหลังจากนั้นก็ได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จะกลไกการเกิดอาการคันจากการเช็ดกยุงกัด รวมทั้งหาคำตอบว่าทำไมผู้สูงวัยส่วนมากไม่ค่อยรู้สึกคันหลังจากโดนยุงขัดขวาง ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเนื่องด้วยการเช็ดกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนประเภทหนึ่งออกมาเพื่อเป็นการป้องกันและไม่ให้เลือดแข็งตัวทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายคนเราจะตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งจะก่อให้รอบๆที่โดนกัดเกิดการบวมแดงรวมทั้งคันขึ้นมา ถึงแม้ท้ายที่สุดอาการบวมจะหายไปแม้กระนั้นอาการคันยังคงอยู่ตราบจนกระทั่งภูมิคุ้มกันจะก่อให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนคนละวัยมีการตอบสนองต่อการเช็ดกยุงกัดได้ยังไง
คนเรามีการตอบสนองของภูมิคุ้มกันต่อโปรตีนในยุงที่แตกต่างในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กทารก เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่รู้เรื่องสึกคันหรือมีลักษณะบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เนื่องด้วยยังไม่มีปฏิกิริยาตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดหลายคราวเข้า ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายจะเบาๆถูกสร้างขึ้น จนกระทั่งเมื่อเข้าสู่วัยอนุบาลรวมทั้งประถมศึกษา เซลล์ภูมิคุ้มกันของร่างกายดังเช่นว่า T เซลล์ (T cells) รวมทั้งแมคโครฟาจ (Macrophage) จะจดจำโปรตีนในน้ำลายยุงรวมทั้งพวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด ก่อให้เกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่รู้เรื่องสึกคันขึ้นมาในทันทีหลังจากโดนยุงกัด แม้กระนั้นอาการคันจะเกิดขึ้นข้างหลังโดนกัดเป็นเวลาข้างหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันประเภทนี้ว่าปฏิกิริยาการถ่วงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิคุ้มกันหลังจากยุงกัดที่เกิดในเด็กส่วนมาก อาการบวมแดงรวมทั้งคันจะหายไปในระยะเวลายาวนานหลายวันจนกระทั่งสัปดาห์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อควรตรึกตรองเป็น ไม่สมควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อยครั้ง เพราะว่าอาจจะก่อให้เกิดการแพ้น้ำลายยุงรวมทั้งทำให้เด็กมีลักษณะบวมคันรวมทั้งอักเสบที่ผิวหนังได้ ทั้งยังอาจทำให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกรวมทั้งถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงจะแปรไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินประเภท E หรือ IgE ขึ้นมาต้านโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่แปลกปลอมจะก่อให้เกิดการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) รวมทั้งสารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วก่อให้เกิดอาการคันรวมทั้งบวมแดงขึ้นมาหลังจากโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันรวมทั้งบวมแดงจะบางเบาลงภายในเวลาโดยประมาณครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงประเภทนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบฉับพลัน (Immediated reaction) ดังนี้การตอบสนองแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิคุ้มกันของแต่ละคน ด้วยเหตุผลดังกล่าวยุงกัดเพียงแค่ครั้งเดียวก็กระตุ้นแล้วส่งผลให้มีการเกิดอาการบวมคันขึ้นมาทันทีรวมทั้งอาจจะคันหลังจาก 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุโดยประมาณ 50-60 ปี รวมทั้งถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์รวมทั้งแมคโครฟาจจะเบาๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงรวมทั้งระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเริ่มไม่ค่อยตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การตอบสนองแบบ Delayed reaction จะเบาๆหายไป ดำรงไว้แม้กระนั้นการตอบสนองแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมรวมทั้งคันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในเวลาโดยประมาณ 30 นาที

ในผู้สูงวัยที่อายุมากกว่า 60 ปี การตอบสนองภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction จะเบาๆหายไป แม้กระนั้นร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกประเภทขึ้นมาต้านน้ำลายยุงหมายถึง IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีประสิทธิภาพสูงในการจับกับน้ำลายยุงรวมทั้งลดความร้ายแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction ก็เลยทำให้ผู้สูงวัยไม่มีอาการบวมรวมทั้งคันจากการเช็ดกยุงกัดนั่นเอง

ถึงแม้เมื่ออายุมากขึ้นอาการบวมคันจากการเช็ดกยุงกัดจะลดลงจนกระทั่งทำให้ผู้สูงวัยในญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะช่วงหน้าร้อนได้อย่างไร้หนักใจ แม้กระนั้นสำหรับคนประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นช่วงไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระวังยุงอยู่เป็นประจำ เพราะว่ายุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกรวมทั้งไข้จับสั่น

Leave a Reply

Your email address will not be published.